Incoterms 2020 w transporcie drogowym: kto płaci i kto odpowiada

Reguły Incoterms 2020 to zestaw międzynarodowych formuł handlowych, które w jednym skrócie, na przykład FCA czy DAP, przesądzają dwie rzeczy: kto płaci za dany etap transportu i kto ponosi ryzyko za towar w danym momencie. W transporcie drogowym, gdzie zlecenia bywają realizowane pod presją czasu, dobrze dobrana reguła oszczędza sporów o to, kto ma pokryć koszt rozładunku albo kto odpowiada za uszkodzenie palety w drodze. W tym poradniku pokazujemy konkretnie, jak czytać te formuły i jak przekładają się one na codzienne zlecenia.

Czym są Incoterms 2020 i czego nie regulują

Incoterms 2020 to obowiązująca od 1 stycznia 2020 roku wersja reguł publikowanych przez Międzynarodową Izbę Handlową. Opisują one obowiązki sprzedającego i kupującego przy dostawie towaru: transport, załadunek, rozładunek, formalności celne oraz moment, w którym ryzyko przechodzi z jednej strony na drugą.

Warto od razu zaznaczyć, czego Incoterms nie robią, bo to źródło wielu nieporozumień:

• nie zastępują umowy sprzedaży ani umowy przewozu, są tylko jej częścią,
• nie regulują momentu przejścia własności towaru,
• nie ustalają ceny, waluty ani warunków płatności między stronami,
• nie rozstrzygają, które prawo obowiązuje w razie sporu.

Innymi słowy, Incoterms 2020 mówią o logistyce i ryzyku, a nie o rozliczeniu finansowym transakcji handlowej. Umowę z przewoźnikiem i tak trzeba zawrzeć osobno.

Reguły Incoterms 2020 dla transportu drogowego

Reguły dzielą się na dwie grupy. Cztery z nich dotyczą wyłącznie transportu morskiego i wodnego śródlądowego: FAS, FOB, CFR i CIF. Do przewozu ciężarówką ich nie stosuj, nawet jeśli klient tak zapisał w zamówieniu.

Do transportu drogowego, kolejowego i lotniczego, a także do przewozów multimodalnych, przeznaczonych jest siedem reguł, które działają dla każdego środka transportu:

• EXW (Ex Works): towar do odbioru w zakładzie sprzedającego, kupujący organizuje i opłaca praktycznie wszystko,
• FCA (Free Carrier): sprzedający wydaje towar przewoźnikowi wskazanemu przez kupującego,
• CPT (Carriage Paid To): sprzedający opłaca przewóz do miejsca przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi wcześniej,
• CIP (Carriage and Insurance Paid To): jak CPT, tylko z obowiązkowym ubezpieczeniem opłaconym przez sprzedającego,
• DAP (Delivered at Place): dostawa do wskazanego miejsca, rozładunek po stronie kupującego,
• DPU (Delivered at Place Unloaded): dostawa z rozładunkiem po stronie sprzedającego,
• DDP (Delivered Duty Paid): sprzedający dostarcza towar oclony, z opłaconymi wszystkimi należnościami.

W praktyce krajowej w Polsce najczęściej spotkasz FCA, CPT i DAP. Przy zleceniach eksportowych i importowych dochodzą DDP oraz DPU, które przenoszą na jedną ze stron duży zakres obowiązków celnych.

Kto płaci: podział kosztów w praktyce

Koszty transportu narastają etapami, od załadunku, przez fracht, po rozładunek i cło. Reguła Incoterms 2020 wyznacza punkt, do którego płaci sprzedający, a od którego płaci kupujący. Zasada jest prosta: im dalej w alfabecie od EXW w stronę DDP, tym więcej kosztów bierze na siebie sprzedający.

1. EXW: prawie wszystkie koszty ponosi kupujący, łącznie z załadunkiem u sprzedającego,
2. FCA: sprzedający odpowiada za wydanie towaru i zwykle za załadunek, dalszy fracht opłaca kupujący,
3. CPT i CIP: sprzedający płaci za przewóz do miejsca przeznaczenia, przy CIP dochodzi jeszcze koszt ubezpieczenia,
4. DAP: sprzedający pokrywa transport do miejsca dostawy, rozładunek opłaca kupujący,
5. DPU: sprzedający płaci także za rozładunek,
6. DDP: sprzedający ponosi maksimum kosztów, w tym cło i podatki importowe.

Częsty spór dotyczy rozładunku. Przy DAP koszt i organizacja rozładunku leżą po stronie odbiorcy, przy DPU po stronie nadawcy. Jedna litera różnicy potrafi oznaczać kilkaset złotych za pracę windy albo wózka widłowego, dlatego warto dopisać ten szczegół już na etapie zlecenia.

Kto odpowiada: moment przejścia ryzyka

Koszt i ryzyko to dwie osobne sprawy i przy niektórych regułach rozjeżdżają się w czasie. Najlepiej widać to przy CPT i CIP: sprzedający opłaca fracht aż do miejsca przeznaczenia, ale ryzyko za towar przechodzi na kupującego już w chwili przekazania towaru pierwszemu przewoźnikowi. Jeśli paleta ulegnie uszkodzeniu w połowie trasy, to kupujący ponosi stratę, mimo że transport nadal opłaca sprzedający.

Dla transportu drogowego zapamiętaj kilka punktów przejścia ryzyka:

• EXW: ryzyko przechodzi, gdy towar jest postawiony do dyspozycji w zakładzie sprzedającego,
• FCA: w chwili wydania towaru przewoźnikowi wskazanemu przez kupującego,
• CPT i CIP: przy przekazaniu pierwszemu przewoźnikowi, czyli często zaraz po załadunku,
• DAP i DPU: dopiero w miejscu dostawy, przy DPU po rozładunku,
• DDP: w miejscu przeznaczenia, po dopełnieniu odprawy importowej.

Tu pojawia się rola ubezpieczenia cargo. Tylko CIP nakłada obowiązek ubezpieczenia na sprzedającego, i to w podwyższonym zakresie względem starszych wersji reguł. Przy pozostałych formułach strona, która ponosi ryzyko na danym odcinku, powinna zadbać o polisę sama. Niezależnie od Incoterms, przewoźnik i tak odpowiada wobec zleceniodawcy na zasadach konwencji CMR lub prawa przewozowego, więc te dwa poziomy odpowiedzialności warto rozróżniać.

Incoterms 2020 a codzienne zlecenia w TransApp

TransApp jest platformą, która łączy nadawców z przewoźnikami, i dostawcą oprogramowania, a nie spedytorem ani pośrednikiem. To znaczy, że reguła Incoterms 2020 wynika z twojej umowy handlowej, a platforma pomaga ją sprawnie wykonać. W praktyce wygląda to tak:

• zanim wystawisz zlecenie, skorzystasz z szacunkowej, niewiążącej wyceny trasy, żeby wiedzieć, czy koszt frachtu, który bierzesz na siebie na przykład przy DAP, mieści się w kalkulacji,
• ładunek dodasz na tablicę ładunków w dwóch trybach: ze sztywną ceną w formule kto pierwszy ten bierze albo w trybie ofertowym, w którym przewoźnicy składają propozycje,
• firmę drugiej strony zweryfikujesz w Białej Liście VAT oraz w rejestrach KRS i GUS, co ma znaczenie zwłaszcza przy DDP, gdzie w grę wchodzą formalności celne i podatkowe,
• rozliczenie za transport przebiega bezpośrednio między nadawcą a przewoźnikiem, bo TransApp nie pobiera żadnej prowizji od zleceń.

Zakres obowiązków, który przypisuje ci wybrana reguła, wpisujesz wprost w treść zlecenia: miejsce załadunku i rozładunku, kto obsługuje rozładunek, kto ma ubezpieczyć towar. Dzięki temu przewoźnik od początku wie, na co się umawia, a ty ograniczasz ryzyko dopłat i reklamacji.

Model współpracy jest przejrzysty. Nadawca testuje platformę przez 14 dni za darmo, a potem płaci 199 zł netto miesięcznie za firmę. Przewoźnik korzysta z TransApp bez opłat.

Załóż konto w TransApp i wystaw pierwsze zlecenie

Podsumowanie

Reguły Incoterms 2020 nie są formalnością do przepisania z zamówienia, tylko realnym podziałem pieniędzy i odpowiedzialności. W transporcie drogowym trzymaj się siedmiu formuł przeznaczonych dla każdego środka transportu, pamiętaj, że koszt i ryzyko potrafią przechodzić w różnych momentach, a szczegóły takie jak rozładunek i ubezpieczenie zawsze dopisuj wprost. Gdy warunki handlowe masz ustalone, TransApp pozwala szybko znaleźć przewoźnika, zweryfikować kontrahenta i rozliczyć się z nim bezpośrednio, bez prowizji od zlecenia.